Người phụ nữ 5 lần đi tìm mộ người yêu là liệt sĩ

Theo chân đoàn cựu chiến binh Trung đoàn 31 Sư đoàn 2 Quân Khu 5 tham quan Thủ đô Hà Nội, tôi có may mắn được những người trong cuộc kể về câu chuyện người phụ nữ đi tìm mộ người yêu là liệt sĩ. Người phụ nữ đó là bà Mai Thị Mão, sinh năm 1949, hiện đang sống cùng cháu ruột ở số 379 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội.

Bà  Mai Thị Mão cùng CCB Trung đoàn 31 tham quan Bảo tàng Chiến thắng B.52

THỦY CHUNG MỘT MỐI TÌNH

Tiếp xúc với  bà Mão, chúng tôi cảm nhận ở bà là một người hiền lành, chất phác, phảng phất một đôi nét khắc khổ của người phụ nữ đơn côi. Bà cho tôi xem lá thư thời chiến tranh duy nhất bà còn giữ lại làm kỷ niệm của liệt sĩ Mai Huy Hoàn (nguyên chiến sĩ Trung đoàn 31, Sư đoàn 2, Quân khu 5) người yêu của bà cách đây hơn 50 năm. Lá thư nay đã vàng úa, đổi màu theo thời gian, những dòng chữ trên thư đã mờ không đọc được nữa nhưng bà Mão bảo nhờ lá thư này mà bà tìm được mộ người yêu của mình. Giọng bà Mão nghẹn lại khi kể về chuyện tình của bà với liệt sĩ Mai Huy Hoàn:

Tôi với anh Hoàn sinh ra và lớn lên ở xã Vũ Hội, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Nhà tôi và nhà anh chỉ cách nhau hơn 500m. Anh Hoàn sinh năm 1946, lớn hơn tôi 3 tuổi. Tôi được anh để ý và thường xuyên viết thư hò hẹn. Sau một năm, anh ngỏ lời yêu và gia đình 2 bên tổ chức ăn hỏi. Khi ấy tôi đang học lớp 8, bạn bè trêu cười, tôi xấu hổ bỏ học và tham gia lực lượng dân quân của xã.

Năm 1963, anh Hoàn nhập ngũ (lúc này mới 17 tuổi) vào miền Nam chiến đấu và động viên tôi đi học trở lại. Thời gian một năm anh huấn luyện ở ngoài Bắc, chúng tôi vẫn thường xuyên liên lạc tình cảm qua thư. Đến khi có lệnh đi B, anh xin đơn vị về thăm gia đình và khi gặp tôi, anh ngỏ ý muốn tổ chức đám cưới, nhưng tôi không đồng ý, hẹn anh đến khi đất nước thống nhất 2 đứa sẽ cưới nhau. Ngay hôm sau, anh trở lại đơn vị và cùng đồng đội hành quân vào Nam.

Bà nghẹn ngào kể tiếp: Lúc đó bản thân tôi chưa hiểu hết được sự khốc liệt của chiến trường như thế nào, và không ngờ đấy cũng là lần gặp cuối cùng của chúng tôi. Năm 1971, gia đình nhận giấy báo tử của anh, tôi buồn vô cùng. Mối tình với anh tôi chôn chặt trong lòng, mặc dù sau này có nhiều người đến tìm hiểu, gia đình, bạn bè thúc ép nhưng tôi không sao quên được anh, anh luôn hiện về trong giấc mơ của tôi và tôi quyết định ở vậy không đến với ai nữa.

5 ĐI TÌM MỘ NGƯỜI YÊU -LIỆT SỸ

Năm 1973, bà Mão được huyện cử đi xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Hà Nội, nhưng trong lòng vẫn ấp ủ ý định có dịp sẽ tìm vào tận nơi anh Hoàn chiến đấu và hy sinh để đưa hài cốt của anh về quê nhà. Bà làm công nhân ở Công ty xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh đến năm 2004, sau khi về hưu bà mới có điều kiện cả về thời gian và kinh tế để thực hiện ước nguyện của mình. Nhớ lá thư cuối ông Hoàn viết từ Quảng Nam, có địa chỉ hòm thư, bà quyết tâm đi tìm. Để tìm được hài cốt liệt sĩ Mai Huy Hoàn về quê, bà đã có đến 5 lần vào Nam ra Bắc, nhờ cả nhà ngoại cảm giúp đỡ nhưng đều không thành.  Đến năm 2014, bà được giới thiệu đến Quân khu 5 hỏi thông tin về liệt sĩ.  Khi tìm được nơi hy sinh của liệt sĩ Mai Huy Hoàn, bà báo ngay cho gia đình chồng chưa cưới của mình và cùng với người em trai của liệt sĩ vào Quảng Nam.

Qua lời kể của ông Quyết (người đã trực tiếp chôn cất ông Hoàn), trận đánh ác liệt của Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 31, Sư đoàn 2 năm nào lại hiện lên làm ai nấy vô cùng xúc động. Bị đạn pháo địch làm bay mất một chân, nhưng Mai Huy Hoàn vẫn chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và hy sinh anh dũng. Đơn vị đã chôn cất liệt sĩ cùng nhiều đồng chí  khác ở ven đồi thôn Lộc Tây 2, xã Quế Lộc, huyện Quế Sơn (nay là huyện Nông Sơn). Ông Quyết vào Quảng Nam cùng Ban liên lạc của trung đoàn và cán bộ của Ban CHQS huyện Nông Sơn tìm đến khu đất vườn đồi phía Đông Nam đập Hốc Thượng nơi chôn cất liệt sỹ ban đầu. Địa hình đã thay đổi, nhưng bằng trí nhớ của mình, ông Quyết đã tìm đúng ngôi mộ của liệt sĩ Hoàn. Phần hài cốt cơ bản bị phân hủy chỉ còn là vạt đất nâu sẫm in hình hài, nhưng may mắn là chiếc thắt lưng có tên liệt sĩ vẫn y nguyên và chủ nhân của khu vườn nay đã là một cụ ông trên 80 tuổi vẫn còn sống để xác nhận là nhân chứng quan trọng. Ngày 18-7-2015, Ban CHQS huyện Nông Sơn làm lễ bàn giao hài cốt cho gia đình.

NGHĨA TÌNH ĐỒNG ĐỘI

Đã từng giúp đỡ các gia đình thân nhân liệt sĩ “Cõng bạn về quê”, lần này ông Đãi mua sẵn 3 vé xe ô tô giường nằm cho bà Mão và người em trai của liệt sĩ Mai Huy Hoàn để trở về quê hương. Hài cốt được gói cẩn thận trong tấm quân kỳ có nền đỏ và ngôi sao vàng lấp lánh nằm gọn trong ba lô ôm trong tay bà Mão. Bà tâm sự: “Là phụ nữ mà lại là phụ nữ Việt Nam ai ở hoàn cảnh của tôi thì đều vậy thôi”. Khi an táng liệt sĩ Mai Huy Hoàn, những lá thư thấm đẫm tình yêu và nỗi nhớ của hai người sau hơn 50 năm đã được bà Mão quyết định chôn cùng phần mộ của liệt sĩ.

Cựu chiến binh Nguyễn Tiến Đãi, người tâm huyết với hàng chục chuyến đi tìm đồng đội, nói rằng: “Tôi nghĩ chính tấm lòng thủy chung và tình yêu cao thượng của chị Mão là một phần động lực giúp chúng tôi là những CCB, đồng đội của các anh một thời thêm quyết tâm tìm cho bằng được liệt sĩ. Gần một nửa thế kỷ đã qua, chúng tôi trở về sau khói lửa của chiến tranh với bộn bề của công việc đời thường, nhiều người đã tuổi cao sức yếu, phần lớn chỉ có thu nhập eo hẹp từ những đồng lương...nhưng số đông đều giữ vững được truyền thống vượt khó, chấp nhận gian khổ hy sinh, trung thành với sự nghiệp của cách mạng. Có những hoạt động thiết thực trong công tác đền ơn đáp nghĩa với những gia đình thân nhân liệt sĩ, làm cho tình đồng chí, đồng đội năm xưa mãi mãi không bao giờ phai nhạt, là  điểm tựa tinh thần cho mỗi gia đình, mỗi  người lính đã qua chiến tranh, qua quân  ngũ và cả thế hệ chiến sĩ sau này. Vì thế có thể nói, không gì vui hơn khi đồng đội chúng tôi sau 50 năm đã được về với quê hương, với người yêu của anh ấy”.

Hữu Thu