“Địa chỉ đỏ” bồi đắp chủ nghĩa anh hùng cách mạng

QPTĐ-Để lưu giữ trưng bày tư liệu, hiện vật về quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của nhân dân và lực lượng vũ trang (LLVT) Thủ đô qua các thời kỳ lịch sử, mà đỉnh cao là Chiến thắng “Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không” năm 1972, đánh bại cuộc tập kích đường không chiến lược bằng máy bay B-52 của đế quốc Mỹ vào Hà Nội, góp phần đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta đi đến thắng lợi hoàn toàn. Thực hiện Thông tư liên tịch số 1853/VH-QP của Bộ Văn hóa và Bộ Quốc phòng, ngày 10/01/1986, Bảo tàng Chiến thắng B-52 được thành lập, trực thuộc Cục Chính trị Quân khu Thủ đô nay là Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội. Từ đó, ngày 10/01 hàng năm là ngày truyền thống của Bảo tàng Chiến thắng B-52.

Nơi lưu giữ chiến công oanh liệt trong 12 ngày đêm bão lửa

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, Bảo tàng Chiến thắng B-52 gặp không ít khó khăn kể cả cơ sở vật chất đến nguồn nhân lực, như hiện vật, tài liệu trưng bày phân tán trên nhiều địa điểm, quân số có trình độ chuyên môn về bảo tồn bảo tàng còn thiếu, vị trí đóng quân phân tán, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Song với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, mà thường xuyên trực tiếp là Cục Chính trị Bộ Tư lệnh, Bảo tàng đã được UBND thành phố Hà Nội cấp phép xây dựng tại số 157 phố Đội Cấn, phường Ngọc Hà, TP. Hà Nội với diện tích trên 7.550 m2, nằm trong tổng thể không gian văn hóa di tích lịch sử “Hồ Hữu Tiệp, xác máy bay B-52”, và làng hoa cổ truyền Ngọc Hà, là trung tâm văn hóa, lịch sử tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội. Bảo tàng có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, trưng bày và giới thiệu về quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của LLVT Thủ đô qua các thời kỳ lịch sử, mà đỉnh cao là Chiến thắng “Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không”, đập tan cuộc tập kích đường không chiến lược bằng máy bay B-52 của đế quốc Mỹ vào Thủ đô Hà Nội.

Bảo tàng được chia thành hai khu trưng bày chính, gồm khu trưng bày hiện vật ngoài trời và khu trưng bày hiện vật trong nhà. Khu trưng bày ngoài trời có diện tích khoảng 4.000m2 trưng bày các vũ khí, khí tài mà quân, dân Thủ đô đã sử dụng và lập công, cùng một số mảnh xác máy bay Mỹ, tái hiện sinh động về một thế trận phòng không nhân dân rộng khắp, tạo ra sức mạnh tổng hợp với “Máy bay tầm cao; tên lửa tầm trung; súng máy phòng không, súng cao xạ tầm thấp” đã đánh bại chiến dịch sử dụng “Pháo đài bay” B-52 đánh phá Hà Nội của đế quốc Mỹ. Điểm nhấn nổi bật tại khu trưng bày ngoài trời là xác “Pháo đài bay B-52” với tỷ lệ 1:1, thân dài 59,05m; sải cánh 56,39m đang nằm dài trên mặt sân khuôn viên phía trước Bảo tàng, là minh chứng cho sức chịu đựng của một Hà Nội kiên cường dưới mưa bom, bão đạn chiến tranh, cũng như tinh thần đoàn kết chiến đấu của người Hà Nội và âm mưu thâm độc của đế quốc Mỹ. 

Đối với khu trưng bày trong nhà, được xây dựng mang biểu tượng của đài chiến thắng vinh quang, giới thiệu truyền thống “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của LLVT Thủ đô qua các thời kỳ lịch sử, về “60 ngày đêm khói lửa” trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, về Chiến thắng “Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không” với nhiều hình ảnh, hiện vật kết hợp với các giải pháp ánh sáng thể hiện khái quát về âm mưu của địch, sự tàn khốc của chiến tranh hủy diệt ở Bệnh viện Bạch Mai, phố Khâm Thiên. Cùng với đó là hình ảnh khắc phục hậu quả của máy bay địch bắn phá Hà Nội; hình ảnh quân và dân ta vượt lên mất mát, đau thương, chiến đấu bảo vệ Thủ đô, hạ gục máy bay chiến lược B-52 và nhiều lại máy bay khác. Những hiện vật từ thời chiến tranh như túi sơ cứu, lưỡi xẻng, gươm, súng, cũng được trưng bày như những chứng nhân lịch sử cho một thời kháng chiến hào hùng của dân tộc. Đặc biệt, sau lễ diễu binh diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, thể theo nguyện vọng của đông đảo nhân dân, thành phố Hà Nội và Bộ Quốc phòng đã quyết định đưa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lễ diễu binh về lưu giữ tại Bảo tàng, nhằm tuyên truyền phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người. Để có được những hiện vật trưng bày có giá trị lịch sử và sinh động “độc nhất vô nhị” như hiện nay, theo Thượng tá QNCN Trịnh Thị Khuyến Lương, Phó Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng B-52 chia sẻ: Trước đây do nhiều yếu tố khách quan nên nhiều hiện vật, tư liệu có giá trị lịch sử bị thất lạc, hoặc nằm rải rác ở nhiều nơi, rất khó khăn trong quá trình tập hợp, vì vậy, cán bộ, nhân viên chuyên môn của Bảo tàng đã rất vất vả, lăn lộn khắp các địa bàn để sưu tầm hiện vật tại nhiều đơn vị, địa phương. Khó khăn nhất của người làm công tác sưu tầm hiện vật là chiến tranh đã lùi xa, nhân chứng lịch sử không còn nhiều, địa danh thay đổi. Nhưng với niềm đam mê và trách nhiệm cao cả của người lính trên mặt trận văn hóa, cán bộ, nhân viên Bảo tàng Chiến thắng B-52 đã sưu tầm hàng trăm tư liệu, hiện vật tiêu biểu, ghi đậm dấu ấn của quân dân Thủ đô qua các thời kỳ lịch sử, trong đó có nhiều hiện vật quý, như điểm B-52 rơi đầu tiên ở xã Phù Lỗ; trận địa phòng không, các trận địa tên lửa bảo vệ trong 12 ngày đêm năm 1972, góp phần làm nên một Bảo tàng Chiến thắng B-52 độc đáo nhất thế giới. 

 “Địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống

Điều đặc biệt của Bảo tàng Chiến thắng B-52 không chỉ dành cho những nhà nghiên cứu lịch sử, các cựu chiến binh tìm về ký ức, hay du khách nước ngoài tìm hiểu những chiến công oanh liệt một thời hoa lửa của quân và dân Thủ đô Hà Nội, mà chính sự “độc nhất vô nhị” của Bảo tàng còn mở ra một không gian gần gũi cho thế hệ trẻ tham quan, học tập bổ ích, góp phần bồi đắp nên truyền thống cách mạng của dân tộc. Thạc sĩ Đoàn Thị Thúy, Phó hiệu trưởng, Trường THPT Đông Đô cho biết: “Mỗi câu chuyện, mỗi hiện vật ở đây đều gắn liền với lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Vì vậy, nhiều năm nay, nhà trường chúng tôi đã tổ chức cho học sinh học môn Lịch sự tại Bảo tàng như một tiết học chính khóa. Đây là một hình thức giáo dục trực quan, sinh động, giúp các em học sinh học lịch sử trở nên hấp dẫn, dễ nhớ và có chiều sâu hơn, qua đó bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, lý tưởng sống, khát vọng cống hiến, trách nhiệm của bản thân đối với quê hương, đất nước”. Không chỉ các em học sinh phổ thông, hàng năm Bảo tàng còn tiếp nhận hàng trăm lượt sinh viên các trường đại học, cao đẳng đến thực tập, nghiên cứu, làm luận văn tốt nghiệp; đồng thời phối hợp với các nhà trường trong và ngoài Quân đội duy trì có hiệu quả chương trình tham quan trải nghiệm cho học sinh, sinh viên “Em yêu lịch sử”. Những năm gần đây, Bảo tàng thực hiện tốt công tác tuyên truyền, quảng bá hoạt động trên các phương tiện thông tin đại chúng, đã viết, đăng hàng trăm tin, bài có chất lượng trên Website của Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam, Báo Quốc phòng Thủ đô, trang Website Bảo tàng Chiến thắng B-52 nhằm tuyên truyền, phản ánh hoạt động của Bảo tàng, các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, Quân đội, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội và tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, thu hút hàng trăm nghìn người truy cập. 

Hiện nay, để đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học, công nghệ, cũng như nhu cầu cảm thụ văn hoá, nhu cầu hiểu biết khám phá sáng tạo của nhân dân, theo Thượng tá QNCN Trịnh Thị Khuyến Lương, Phó Giám đốc Bảo tàng cho biết: Bảo tàng nhận thức rõ đây không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ những bằng chứng thất bại thảm hại của đế quốc Mỹ, mà phải làm cho những ký ức hào hùng của cha anh sống lại, để cho thế hệ trẻ hôm nay tiếp cận và học tập, nghiên cứu dễ hơn, thêm yêu Hà Nội hơn. Do đó, để phát huy giá trị Chiến thắng “Hà Nội- Điện Biên Phủ trên không” qua tư liệu, hiện vật đang trưng bày, lưu giữ tại Bảo tàng, thời gian tới, bên cạnh việc bảo quản hiện vật nghiêm ngặt, đổi mới phương thức trưng bày, chúng tôi sẽ tham mưu với Bộ Tư lệnh và thủ trưởng Cục Chính trị nâng cấp, cải tạo, nhất là ứng dụng công nghệ số, khai thác các hoạt động trải nghiệm sáng tạo thu hút thế hệ trẻ, để nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” tin cậy giáo dục chủ nghĩa anh hùng cách mạng trên địa bàn Thủ đô.  

Nguyễn Văn Tuân