Hội thảo khoa học cấp quốc gia về mô hình chính quyền địa phương hai cấp
QPTĐ-Sáng 17-6, Thành ủy Hà Nội, Hội đồng lý luận Trung ương, Thành ủy TP Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các đồng chí: PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng lý luận Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương; GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương; Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM); Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội đồng chủ trì hội thảo.
Dự tại điểm cầu TPHCM có các đồng chí: Nguyễn Văn Dũng, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM; Huỳnh Thanh Nhân, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM. Tham dự hội thảo còn có đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, các xã, phường của thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Phát biểu khai mạc hội thảo, đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh, sau thời gian vận hành thực tiễn, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu phát huy những ưu điểm. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, đánh giá khách quan, khoa học và toàn diện. Nhất là hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, điều kiện đảm bảo hạ tầng số, dữ liệu, quy trình nghiệp vụ và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành. Hội thảo là dịp để các cơ quan Trung ương, các địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và những người trực tiếp tham gia lãnh đạo, quản lý tổ chức thực hiện cùng trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực tiễn vận hành, nhận diện đúng những khó khăn, vướng mắc, các vấn đề đặt ra. Đồng thời, xác định đúng những nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong thời gian tới.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, đồng chí GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương gợi mở và đề nghị các đồng chí lãnh đạo, nhà khoa học, chuyên gia, các đại biểu trao đổi, làm rõ các nội dung về kết quả bước đầu, những khó khăn, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ thực tiễn của Hà Nội và TPHCM. Trong đó, cần nhìn sâu vào những vấn đề phát sinh mới về tổ chức bộ máy, phân cấp phân quyền, trao quyền, công tác cán bộ, công tác chuyển đổi số, quản trị địa phương, kiểm soát quyền lực và dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, thẳng thắn chia sẻ những cách làm hay, mô hình tốt, kinh nghiệm sáng tạo, chỉ ra những cản trở trong quá trình vận hành. Một bài học rất quan trọng cần được hội thảo thảo luận là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; đặc biệt những chỉ đạo sâu sát của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đồng chí GS. TS Nguyễn Xuân Thắng cũng đề nghị các đại biểu phân tích các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và nền tảng công nghệ của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; kiến nghị về chủ trương, chính sách và những quyết sách, giải pháp lớn cần triển khai trong thời gian tới. Song song đó, làm rõ hơn cách thức bảo đảm quyền hạn được giao rõ ràng, trách nhiệm được xác định minh bạch, quy trình được chuẩn hóa và thẩm quyền được phân định rành mạch. Trong đó, phân cấp phân quyền phải đi đôi với trao quyền, phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi và thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực; để hoạt động, không thể giao công việc mà không đồng thời giao đủ điều kiện, công cụ, nhân lực, dữ liệu và cơ chế bảo vệ. Một yêu cầu rất quan trọng trong phân cấp phân quyền là bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung, bảo đảm nguyên tắc giao quyền thực chất, kiểm soát minh bạch, đánh giá bằng kết quả, bảo vệ người làm đúng và xử lý nghiêm người làm sai. “Quyền lực giao đến đâu cũng phải kiểm soát đến đó, phân cấp phân quyền mạnh phải đi liền kỷ luật kỷ cương mạnh và giám sát kết quả”. Đồng chí GS.TS Nguyễn Xuân Thắng tin tưởng hội thảo sẽ góp phần rất quan trọng vào tổng kết thực tiễn, hoàn thiện lý luận, nhận diện trúng các vấn đề mới và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước, tăng trưởng 2 con số, vươn mình trong kỷ nguyên mới.
Hội thảo đã nhận được hàng trăm bài tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học và các ban, bộ, ngành, địa phương; trong đó có 14 tham luận phát biểu trực tiếp tại hội thảo.
Phát biểu tham luận về những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hà Nội, đồng chí Dương Đức Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội cho rằng: Sau một năm triển khai mô hình mới, thành phố Hà Nội cơ bản duy trì được sự ổn định và thông suốt trong hoạt động quản lý, điều hành. Vai trò chủ động của cấp xã được nâng lên, nhiều nhiệm vụ được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, gần dân hơn và sát việc hơn. Tuy nhiên, Hà Nội cũng là địa phương sớm bộc lộ nhiều vấn đề thực tiễn cần được Trung ương quan tâm tháo gỡ. Nguyên nhân xuất phát từ đặc thù của Thủ đô với dân số đông, tốc độ đô thị hóa cao và khối lượng nhiệm vụ quản lý rất lớn. Một trong những khó khăn nổi bật được chỉ ra là khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh nhưng các điều kiện bảo đảm chưa theo kịp. Vướng mắc lớn nhất hiện nay là sự chưa đồng bộ giữa giao việc với giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro. Thực tế có những nhiệm vụ cấp xã đã được giao thẩm quyền nhưng còn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên môn sâu. Nhiều nhiệm vụ đã được phân cấp, ủy quyền song dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất. Bên cạnh đó, một số công việc liên quan đến nhiều cơ quan nhưng chưa xác định rõ cơ quan chủ trì và trách nhiệm cuối cùng. Đồng thời, kiến nghị gỡ nhiều “nút thắt” để chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả, như kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp; rà soát, sửa đổi các quy định phân cấp theo nguyên tắc một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; cơ quan phối hợp phải được xác định rõ phần việc, thời hạn và trách nhiệm.
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về đổi mới quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động, phục vụ Nhân dân; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế phát triển nhanh, bền vững.
Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một bước đột phá chiến lược trong tiến trình đổi mới mô hình tổ chức tổng thể hệ thống chính trị Việt Nam, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW (2017): Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, và Kết luận số 228-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp.
Sau một thời gian vận hành thực tế (từ 01/7/2025), mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu chứng minh được ưu thế trong việc rút ngắn quy trình thủ tục, tăng tính chủ động cho cấp cơ sở và giảm bớt các tầng nấc trung gian không cần thiết. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng đang đặt ra những thách thức gay gắt, đòi hỏi phải có sự tổng kết lý luận và thực tiễn kịp thời, như: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành vẫn còn những khoảng trống và sự chồng chéo khi chưa kịp điều chỉnh tương thích với việc xóa bỏ cấp huyện, gây khó khăn cho việc thực thi công vụ tại địa phương; áp lực công việc đè nặng lên đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, nơi trực tiếp giải quyết mọi yêu cầu của người dân, trong khi năng lực chuyên môn và chế độ đãi ngộ chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu mới; những trục trặc về hạ tầng kỹ thuật, sự quá tải dữ liệu và tính liên thông trong chuyển đổi số đã và đang xảy ra cho thấy nền tảng quản trị số chưa thực sự đồng bộ. Đó là những kiến nghị đề xuất cơ bản của các địa phương đối với Trung ương trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Hội thảo đã gợi mở nhiều vấn đề lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Văn Tuân
