Bước đầu thực hiện hiệu quả các giải pháp về xử lý úng ngập trên địa bàn Thành phố
QPTĐ-Trong những năm gần đây do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, mưa lớn bất thường diễn ra thường xuyên gây úng ngập ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, tài sản, đời sống của người dân (nhất là tại các đô thị), trong đó có Thủ đô Hà Nội.
Kết quả triển khai các công trình, dự án đầu tư khẩn cấp
Theo Sở Xây dựng của thành phố Hà Nội thì kết quả rà soát, đánh giá, xác định các nguyên nhân chủ yếu là hệ thống thoát nước chưa được thực hiện theo quy hoạch; công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu, khớp nối hệ thống thoát nước chưa đồng bộ... công suất các công trình đầu mối đạt khoảng 20%; diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,7% so với quy hoạch năm 2013.
Từ thực trạng đó, Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố xác định úng ngập là 1 trong 5 điểm nghẽn được chỉ đạo giải quyết với quyết tâm chính trị rất cao của toàn hệ thống. Tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong giai đoạn trước mắt triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp (bao gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa) để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026. Mục tiêu các dự án khẩn cấp là từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường kết nối với hệ thống hiện có, nâng cao năng lực tiêu thoát nước và góp phần giảm số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với những trận mưa có cường độ tương đương các năm trước đây. Cùng với việc triển khai các dự án khẩn cấp, công tác duy tu, duy trì vận hành hệ thống thoát nước đô thị; công tác phối hợp vận hành hệ thống thoát nước đô thị và nông thôn, chuyển đổi 21 mương tiêu nông nghiệp trong khu vực phát triển đô thị phục vụ tiêu thoát nước đô thị… đã được triển khai thực hiện hoàn thành trước 30/4; UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 2280/QĐ-UBND ngày 29/4/2026 về phê duyệt Kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập khu vực nội thành Thành phố mùa mưa năm 2026, chỉ đạo tổ chức triển khai 100% nhân lực, thiết bị ứng trực vận hành hệ thống xử lý úng ngập trên địa bàn Thành phố.
Về thực hiện 10 dự án khẩn cấp giai đoạn I: gồm 5 dự án hồ điều hòa (Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, Thụy Phương) và 5 dự án hệ thống gồm (cải tạo hạ lưu Kim Ngưu; cải tạo kênh Thụy Phương nối với sông Tô Lịch; cải tạo trạm bơm và hệ thống thoát nước giải quyết úng ngập khu vực dọc Đại lộ Thăng Long; xử lý úng ngập khu vực Ngoại Giao Đoàn, Resco Ecohome, Tây Hồ Tây; bổ sung trạm bơm hồ điều tiết mực nước hồ khu vực Tô Lịch) đã cơ bản hoàn thành và đưa vào vận hành phục vụ giải quyết úng ngập trong các trận mưa vừa qua. Đối với 02 dự án khẩn cấp giai đoạn II: Gồm 2 dự án hồ điều hòa (Chèm và Liên Mạc 1) đang triển khai đầu tư từ nguồn vốn xã hội hóa. Việc triển khai 10 dự án khẩn cấp với nhiệm vụ: Tăng tỷ lệ thực hiện các dự án thoát nước theo quy hoạch được duyệt; tăng năng lực tiêu thoát nước, kết nối hệ thống (như kết nối Võ Chí Công - Ciputra - Trạm bơm Phú Thượng - sông Hồng; khu Tây Hồ Tây - Nguyễn Văn Huyên - sông Tô Lịch; khu Ngoại Giao Đoàn, Ressco, Eco Home - kênh Thụy Phương, Hoàng Minh Thào, Võ Chí Công - sông Nhuệ, Tô Lịch; Đại lộ Thăng Long - trạm bơm Cầu Ngà 1, Đồng Tếp, Bắc An Khánh - sông Cầu Ngà; khu Mỹ Đình - hồ Phú Đô; khu đô thị Khai Sơn - Trạm bơm cầu Đông Trù; Sông Nhuệ - kênh La Khê - Trạm bơm Yên Nghĩa; khu vực An Khánh - kênh La Khê…); tăng dung tích điều hòa (tăng khoảng 4,8 triệu m3, trong đó: Bơm hạ mực nước hồ hiện trạng tăng 1,4 triệu m3 và 5 hồ xây dựng mới có dung tích chứa 3,4 triệu m3); tăng năng lực tiêu thoát nước của hệ thống giảm thiểu ngập lụt tại các điểm úng ngập cục bộ (trên các tuyến giao thông chính, các điểm ngập sâu kéo dài) với khoảng 120 điểm/160 điểm tại 35 phường thuộc lưu vực Tô Lịch, Tả Nhuệ (khu vực Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Ressco, Eco Home, Ciputra, Võ Chí Công, khu vực Mỹ Đình), Hữu Nhuệ (khu đô thị dọc Đại lộ Thăng Long, khu Miêu Nha, khu vực Hà Đông), Long Biên (hầm chui xe lửa Gia Lâm, nút giao Cổ Linh, khu Khai Sơn); điều tiết nước mưa, cải thiện môi trường…
Hiệu quả chống úng ngập khi đưa vào vận hành các dự án
Sau hơn 4 tháng thi công các dự án thoát nước (10 dự án khẩn cấp, trạm bơm Phú Thượng, Hồ Cự Khối…) đã cơ bản hoàn thành đưa vào sử dụng phục vụ tiêu thoát nước đã phát huy hiệu quả rõ rệt theo mục tiêu dự án đề ra; giảm số điểm ngập, thời gian ngập, độ sâu ngập, diện ngập…
Qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua, trong đó có khu vực ghi nhận một số khu vực lượng mưa trên 100mm, nhiều điểm ngập đã được kiểm soát tốt hơn, thời gian rút nước giảm, năng lực vận hành của hệ thống được cải thiện rõ hơn. Ghi nhận khu vực Võ Chí Công, Ressco, Eco Home, Mỹ Đình ngập nhẹ khoảng 15-20cm và nước rút ngay trong khoảng 30 phút khi hết mưa; các điểm úng ngập khu vực Đại lộ Thăng Long, Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Ressco, Eco Home, Ciputra, An Khánh khả năng tiêu thoát nước được cải thiện; không phát sinh ngập hoặc chỉ ngập cục bộ trong thời gian ngắn. Trên địa bàn Thành phố không xuất hiện điểm ngập sâu và thời gian ngập kéo dài ảnh hưởng lớn đến giao thông qua các điểm ngập. (theo số liệu thống kê các năm trước đây thì với trận mưa có cường độ từ 70 ÷ 100mm/h sẽ xuất hiện 71 điểm úng ngập cục bộ, trong đó có khoảng 40 điểm trên các tuyến đường phố chính ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông).
Một số điểm còn úng ngập như: trận mưa sáng ngày 25/7 tại khu vực Nguyễn Gia Bồng; ngã năm Bà Triệu - Nguyễn Du - Hồ Xuân Hương; phố Phú Xá; phố Vĩnh Hưng; phố Đinh Tiên Hoàng Phùng Hưng; Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt; Thái Hà, khu vực ngõ 165 Thái Hà; Nguyễn Đình Tứ, Lệ Mật… Sau khi mưa kết thúc khoảng 15-30 phút do mưa lớn vượt quá khả năng tiêu của hệ thống (30 phút lượng mưa 30-60mm); trận mưa ngày 27/7 tại khu vực dốc La Pho – Thụy Khuê, ngõ 42 Giang Văn Minh, trong đó, khu vực dốc La Pho - Thụy Khuê ngập sâu khoảng 20-25 cm, khu vực ngõ 42 Giang Văn Minh thông với ngõ 100 Đội Cấn ngập sâu khoảng 35-40 cm nguyên nhân do ảnh hưởng của việc thi công tuyến cống hóa mương Thụy Khuê, mương Ngọc Hà.
Với các đô thị hiện đại trên thế giới (như Thượng Hải, Seoul, London, New York …) thì với các trận mưa có cường độ 100mm/h cũng chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngập úng, các giải pháp hiện nay là giúp giảm thiệt hại và rút ngắn thời gian ngập. Hệ thống tiêu thoát nước mưa gồm ga thu, ga thăm, cống, kênh, mương, sông, hồ điều hòa, bể ngầm chứa nước, trạm bơm tiêu thoát nước… Đầu tư hoàn thiện hệ thống thoát nước theo Quy hoạch cần nguồn lực đầu tư lớn trên diện rộng, qua nhiều địa bàn, đảm bảo kết nối đồng bộ, công tác quản lý vận hành hệ thống sau khi hoàn thành… do đó cần có thời gian. Để giải quyết xử lý úng ngập, Thành phố đã và đang chỉ đạo tổ chức triển khai đồng bộ các giải pháp.
Đẩy nhanh 12 dự án thoát nước theo quy hoạch đã và đang triển khai thực hiện: Dự án xây dựng, nâng cấp trạm bơm Phương Trạch; (2). Dự án hệ thống thoát nước, hồ điều hòa, trạm bơm Vĩnh Thanh; (3). Cải tạo, nâng cấp và xây dựng mới cụm công trình đầu mối trạm bơm Bộ Đầu; (4). Xây dựng trạm bơm Văn Khê và hệ thống tiêu ra sông Hồng…
Ưu tiên các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm, kênh dẫn có tác động lớn đến các lưu vực Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ, Long Biên, Bắc sông Hồng, Hà Đông và phía Tây Thành phố, trong đó đặc biệt là trục tiêu thoát nước các tuyến sông: Trục tiêu thoát nước Sông Nhuệ; Trục tiêu thoát nước Sông Cầu Bây; Trục tiêu Sông Đáy…
Các giải pháp lâu dài, xuyên suốt gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm sẽ được nghiên cứu triển khai thực hiện trong đồ án Quy hoạch cao độ nền thoát nước Thủ đô tầm nhìn 100 năm gồm các nhóm giải pháp: Tổ chức triển khai Đề án Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội, giai đoạn 2026 - 2030, đáp ứng nhu cầu phát triển của Thủ đô theo định hướng Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Triển khai phương án thoát nước, phòng chống thiên tai ứng với trận lũ vượt thiết kế nhằm giảm thiểu thiệt hại và thích ứng với biến đổi khí hậu với kịch bản RCP8.5 trên cơ sở khoa học đảm bảo mục tiêu quốc phòng, an ninh; ứng dụng khoa học và hệ thống điều hành thoát nước thông minh. Kiểm soát chặt quy hoạch cao độ nền, hồ điều hòa và hệ thống thoát nước của các dự án phát triển đô thị, giải pháp tiêu thoát nước mặt với mưa vượt khả năng của hệ thống. Từng bước áp dụng mô hình “Thành phố bọt biển”, theo hướng không chỉ tiêu thoát nước mưa, mà còn giữ nước, thấm nước, điều tiết và tái sử dụng nước mưa… trong các dự án mới triển khai trên địa bàn Thành phố.
Nguyễn Văn Tuân
