"Khai phóng" chính quyền địa phương 2 cấp, kiên quyết điều chuyển, thay thế cán bộ yếu kém
QPTĐ-Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (01/7/2025) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, nhằm tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng “tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính, tinh giản đầu mối không chỉ tạo ra không gian phát triển mới mà còn đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở địa phương. Trong bối cảnh đó, kiên quyết điều chuyển, thay thế những cán bộ yếu kém, không đáp ứng yêu cầu “nhiệm vụ mới được giao” là giải pháp cấp thiết nhằm bảo đảm bộ máy chính quyền mới vận hành thông suốt, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Thành công hay thất bại của mọi chủ trương, chính sách đều phụ thuộc rất lớn vào chất lượng đội ngũ cán bộ. Vì vậy, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, yêu cầu về lựa chọn, sử dụng, bố trí và sàng lọc đội ngũ cán bộ càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Thực tiễn nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, một bộ máy tinh gọn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi vị trí đều được đảm nhiệm bởi những cán bộ có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực chuyên môn, kỹ năng quản trị, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với yêu cầu mới. Sau một năm thực hiện quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương đã giảm đáng kể số lượng đầu mối tổ chức, đồng thời mở rộng quy mô quản lý về diện tích, dân số và phạm vi công việc. Điều đó đồng nghĩa với việc khối lượng công việc của cán bộ tăng lên, tính chất công việc ngày càng phức tạp hơn, đòi hỏi khả năng quản trị, điều hành và xử lý tình huống linh hoạt hơn. Nếu đội ngũ cán bộ vẫn giữ tư duy cũ, phương pháp làm việc hành chính, thiếu tinh thần đổi mới, né tránh trách nhiệm hoặc năng lực chuyên môn hạn chế thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của bộ máy, làm giảm niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền.
Một trong những yêu cầu quan trọng sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là phải đánh giá cán bộ một cách thực chất, toàn diện và khách quan. Việc đánh giá không thể chỉ dựa trên hồ sơ, bằng cấp hay nhận xét định tính, mà phải căn cứ vào kết quả thực hiện nhiệm vụ, mức độ hoàn thành các chỉ tiêu, khả năng giải quyết công việc, tinh thần phục vụ Nhân dân và uy tín trong tập thể. Quan điểm của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu cán bộ cơ sở trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp phải chuyển đổi tư duy từ "quản lý hành chính" sang "kiến tạo phát triển"; cán bộ phải thực sự gần dân, sát dân, chủ động giải quyết công việc, đồng thời kiên quyết điều chuyển thay thế những người yếu kém, đùn đẩy trách nhiệm. Kiên quyết điều chuyển, thay thế cán bộ yếu kém không phải là hình thức xử lý mang tính trừng phạt mà là yêu cầu tất yếu của công tác cán bộ trong điều kiện mới. Mục tiêu cao nhất là bố trí đúng người, đúng việc, phát huy tối đa năng lực của từng cá nhân và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy. Có những cán bộ không còn phù hợp với vị trí lãnh đạo, quản lý nhưng vẫn có thể phát huy năng lực ở lĩnh vực khác. Vì vậy, điều chuyển phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá khách quan, công tâm, đúng quy định và phù hợp với năng lực, sở trường của từng người. Đối với những trường hợp không đáp ứng yêu cầu công tác, thiếu phẩm chất đạo đức, vi phạm kỷ luật, uy tín thấp hoặc nhiều năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ thì cần mạnh dạn thay thế, không vì nể nang, né tránh hay lợi ích cục bộ. Bởi lẽ nếu để những cán bộ yếu kém tiếp tục giữ vị trí quan trọng (chủ trì, chủ chốt các vị trí ở địa phương) sẽ làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở, tạo tâm lý thiếu công bằng trong đội ngũ cán bộ và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình cải cách hành chính.
Trong thời gian qua, Đảng ta đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng về xây dựng đội ngũ cán bộ, nhấn mạnh yêu cầu sàng lọc, thay thế những người không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tinh thần xuyên suốt là xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực quản lý nổi trội, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các địa phương triển khai công tác cán bộ sau khi tổ chức lại bộ máy hành chính. Để việc điều chuyển, thay thế cán bộ đạt hiệu quả, trước hết cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cán bộ rõ ràng, cụ thể, lượng hóa được kết quả công việc. Việc đánh giá phải gắn với sản phẩm đầu ra, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của địa phương, cũng như tinh thần đổi mới sáng tạo trong công tác. Cần khắc phục tình trạng đánh giá theo cảm tính, cảm tình, nể nang theo kiểu “vòng tròn thân hữu”, “lợi ích nhóm” hoặc "dĩ hòa vi quý"..., dẫn đến hiện tượng cán bộ yếu kém vẫn được xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ (!?). Cùng với đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi và đánh giá cán bộ. Thông qua hệ thống quản lý công việc điện tử, tiến độ xử lý hồ sơ, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cán bộ có thể được theo dõi minh bạch, khách quan. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để cấp có thẩm quyền xem xét việc bổ nhiệm, điều động, luân chuyển hoặc thay thế cán bộ. Quá trình thực hiện luân chuyển, điều động cán bộ theo đúng tính chất yêu cầu nhiệm vụ từng địa phương “vì việc để lựa chọn xếp người”. Luân chuyển không chỉ nhằm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ mà còn tạo môi trường mới để kiểm chứng năng lực thực tiễn. Những cán bộ có năng lực sẽ tiếp tục khẳng định bản thân ở vị trí mới, trong khi những người hạn chế sẽ bộc lộ rõ điểm yếu để có biện pháp xử lý phù hợp.
Bên cạnh việc thay thế cán bộ yếu kém, cần có cơ chế khuyến khích, bảo vệ và trọng dụng những cán bộ có năng lực, dám đổi mới, dám hành động đến cùng, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Trong thực tế, nhiều cán bộ có tư duy sáng tạo, quyết đoán nhưng còn tâm lý e ngại do sợ sai, sợ bị quy trách nhiệm. Vì vậy, cần thực hiện tốt các quy định của Đảng về khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, tạo động lực để họ cống hiến nhiều hơn cho sự phát triển của địa phương. Mặt khác, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cũng cần được đổi mới theo hướng thiết thực, sát với yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đảm bảo nguồn kế cận, kế tiếp. Nội dung đào tạo phải chú trọng nâng cao năng lực quản trị hiện đại, kỹ năng lãnh đạo tổng hợp, chuyển đổi số, cải cách hành chính, quản lý tài chính công, tài nguyên đất đai, tài sản công, kỹ năng tiếp dân (lắng nghe, thấu hiểu, thấu cảm), kịp thời giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý tình huống phát sinh trong thực tiễn. Đào tạo phải gắn với vị trí việc làm, tránh hình thức, chạy theo bằng cấp.
Cần tạo cơ chế nhằm tăng cường vai trò giám sát, phản biện của Nhân dân, của các tổ chức chính trị - xã hội và của cơ quan dân cử đối với quá trình công tác của cán bộ. Cán bộ có hoàn thành tốt nhiệm vụ hay không trước hết phải được đánh giá từ sự hài lòng của người dân. Những phản ánh, kiến nghị, đánh giá của Nhân dân cần được tiếp thu nghiêm túc, trở thành một trong những kênh thông tin quan trọng để xem xét, đánh giá cán bộ. Việc điều chuyển, thay thế cán bộ yếu kém cũng cần được tiến hành đồng bộ với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và xây dựng văn hóa công vụ. Một bộ máy tinh gọn nhưng nếu vẫn còn cán bộ thiếu trách nhiệm, nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân thì mục tiêu cải cách sẽ không đạt được. Vì vậy, cùng với việc nâng cao năng lực, phải đặc biệt coi trọng xây dựng đạo đức công vụ, ý thức phục vụ Nhân dân và tinh thần liêm chính của đội ngũ cán bộ.
Có thể khẳng định rằng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở nước ta đang mở ra nhiều cơ hội lớn để nâng cao chất lượng quản trị quốc gia ở địa phương. Tuy nhiên, cơ hội đó chỉ trở thành hiện thực khi đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp xã, phường cần có đủ năng lực, đủ phẩm chất và đủ bản lĩnh để đáp ứng tốt các yêu cầu, nhiệm vụ mới. Cần phải kiên quyết điều chuyển, thay thế những cán bộ yếu kém là bước đi cần thiết nhằm làm trong sạch bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ Nhân dân.
Thượng tá Phan Huy Hùng
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
