Báo chí cách mạng Việt Nam Sứ mệnh tiên phong trong kỷ nguyên mới
QPTĐ-Hơn 100 năm qua, Báo chí Cách mạng Việt Nam luôn giữ vai trò là người mở đường, là “vũ khí” tư tưởng sắc bén đồng hành cùng lịch sử dân tộc. Từ những trang báo in bằng phương pháp thủ công, nhen nhóm ngọn lửa giành độc lập, đến tiếng súng bằng ngòi bút nơi chiến hào trong kháng chiến và ngọn cờ tiên phong phá vỡ tư duy cũ kỹ thời kỳ đổi mới, báo chí cách mạng đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, phụng sự Nhân dân. Bước sang kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục gánh vác trọng trách lớn lao trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ, đưa nước ta sánh vai với các cường quốc năm châu như sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong ước.
Những mốc son lịch sử
Nhìn lại lịch sử, nền báo chí cách mạng nước ta được mở đầu bằng một sự kiện mang tính bước ngoặt: Ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Báo “Thanh Niên”-cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do đồng chí Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo-chính thức xuất bản số đầu tiên. Trong bối cảnh đất nước bị kìm kẹp dưới ách đô hộ của thực dân, những trang báo phát hành bí mật đã truyền bá lý tưởng vô sản, khơi dậy tinh thần yêu nước sâu sắc và chuẩn bị tư tưởng vững chắc cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.
Trong suốt giai đoạn 1925-1945, báo chí cách mạng phát triển mạnh mẽ dù bị mật thám truy lùng ráo riết. Hàng loạt tờ báo như: Cờ Đỏ, Búa Liềm, Tiến Lên, Việt Nam Độc lập, Cứu quốc, Cờ Giải phóng, đã trở thành “la bàn tư tưởng”, đóng vai trò then chốt trong việc tuyên truyền đường lối kháng chiến, giác ngộ và vận động quần chúng , chuẩn bị lực lượng và phát đi lời hiệu triệu Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đến từng thôn, xóm, nhà máy, xí nghiệp... Báo chí thời kỳ này đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử cổ vũ lực lượng toàn dân đoàn kết đứng lên đánh Pháp, đuổi Nhật, lật đổ chính quyền phong kiến tay sai để giành độc lập dân tộc, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9/1945-Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á.
Bước vào hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975), Báo chí cách mạng Việt Nam vươn mình trở thành một “binh chủng” tiên phong trên mặt trận tư tưởng, chính trị. Cùng với góp phần quan trọng trong chiến dịch “diệt giặc đói, giặc dốt”, bảo vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, báo chí cách mạng đã phát triển mạnh mẽ, đóng vai trò là “vũ khí tư tưởng” sắc bén. Các cơ quan báo chí như: Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Cứu Quốc, Sự Thật…, cùng hệ thống thông tin chiến trường đã sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ trên chiến trường. Những nhà báo-chiến sĩ không quản ngại hy sinh, trực tiếp tác nghiệp bên chiến hào, dùng ngòi bút làm "tiếng súng thứ hai" phản ánh kịp thời, trung thực diễn biến các trận đánh, nâng cao ý chí chiến đấu của quân và dân ta. Trong 2 cuộc kháng chiến “thần thánh” của dân tộc, lịch sử đã ghi nhận sự hy sinh anh dũng của hơn 512 nhà báo, phóng viên của các cơ quan báo chí. Họ đã trở thành biểu tượng bất tử cho lòng dũng cảm, ý chí cách mạng và tình yêu Tổ quốc bất diệt.
Sau Đại thắng mùa Xuân năm 1975, đất nước thống nhất và bước vào giai đoạn muôn vàn khó khăn của thời kỳ hậu chiến. Khi Đại hội VI của Đảng (12/1986) thổi bùng luồng gió đổi mới, báo chí cách mạng một lần nữa chứng minh vai trò tiên phong khi là “nhịp cầu” đưa tư tưởng đổi mới lan tỏa vào đời sống. Đầu năm 1987, chuyên mục “Diễn đàn đổi mới” trên Báo Nhân Dân và các loạt bài sắc bén với bút danh N.V.L (Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh) trong mục “Những việc cần làm ngay” đã tạo nên làn sóng thảo luận, phản biện sâu rộng.
Chính từ giai đoạn này, Báo chí cách mạng Việt Nam dịch chuyển mạnh mẽ từ chức năng tuyên truyền thuần túy sang phản biện xã hội. Báo chí trở thành công cụ giám sát hiệu quả của Nhân dân, giúp Đảng và Nhà nước khắc phục những hạn chế, thiếu sót trong hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế pháp lý và rèn luyện đội ngũ cán bộ. Đồng thời, đồng hành cùng Đảng và Nhà nước trong công cuộc phá thế bao vây cấm vận về kinh tế, thực hiện mở cửa, hội nhập quốc tế sâu rộng.
Vai trò tiên phong trong kỷ nguyên mới
Trong giai đoạn hiện nay, báo chí cách mạng không còn vận hành trong môi trường thông tin độc quyền mà phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt, khốc liệt từ mạng xã hội, các nền tảng truyền thông xuyên biên giới và sự trỗi dậy của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh đó, sứ mệnh của báo chí cách mạng càng tăng lên gấp bội. Báo chí cách mạng phải là bộ lọc đáng tin cậy nhất của xã hội. Khi thông tin hỗn loạn, công chúng cần tìm đến báo chí chính thống để nhận được những kiến giải khách quan, xác thực, thay vì những tin tức giật gân, bóp méo hiện thực.
Đặc biệt, với tư cách là tiếng nói của Đảng và Nhà nước, báo chí cách mạng phải nâng cao tinh thần chiến đấu, dùng lập luận khoa học, chặt chẽ để vạch trần và đập tan các luận điệu sai trái, phản động của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng thời, đấu tranh không khoan nhượng với các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, báo chí đã có những đóng góp nổi bật, bảo vệ cái đúng, giữ gìn cái tốt, đấu tranh không khoan nhượng với cái sai, cái xấu, cái ác.
Báo chí cách mạng cũng cần đóng vai trò tiên phong trong đẩy mạnh tuyên truyền về các phong trào thi đua yêu nước, các tấm gương người tốt, việc tốt, các mô hình kinh tế sáng tạo, khơi dậy tinh thần khát vọng vươn lên của giới trẻ và củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước trong kỷ nguyên mới, tuyệt đối tin tưởng vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn quân, toàn dân ta đã kiên định lựa chọn và ra sức xây dựng, phát triển.
Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026) là dịp để toàn xã hội tri ân những cống hiến, hy sinh của các thế hệ người làm báo đi trước, đồng thời là cơ hội để thế hệ cầm bút hôm nay tự soi, tự sửa và tự nhìn nhận lại trách nhiệm của mình. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã căn dặn: “Kỷ nguyên mới của dân tộc đang mở ra chân trời phát triển mới, đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu cách mạng mới với quyết tâm cao, khát vọng lớn xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng. Trong bối cảnh đó, báo chí cách mạng Việt Nam càng phải khẳng định rõ bản lĩnh cách mạng, vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, là trụ cột tư tưởng, lực lượng xung kích kiến tạo niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội; góp phần quan trọng trong việc nhân lên những giá trị nhân văn, tiến bộ, lan tỏa mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo, truyền cảm hứng học tập, lao động, cống hiến. Báo chí phải không ngừng tự đổi mới để phát triển tương xứng với tầm vóc thời đại, với sự phát triển của đất nước, thực sự trở thành nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, phục vụ sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trên hành trình dựng xây và phát triển đất nước”.
Đức Trọng
