Nghị quyết 57 "Đòn bẩy trọng yếu" phát triển đất nước nhanh, bền vững trong Kỷ nguyên mới

QPTĐ-Thế giới hiện nay đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những biến đổi sâu sắc của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại, đặc biệt là cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong bối cảnh đó, tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực cốt lõi của tăng trưởng và là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Thực tiễn cho thấy, quốc gia nào làm chủ được công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng nền kinh tế số mạnh mẽ sẽ có cơ hội bứt phá, rút ngắn khoảng cách phát triển đất nước. Nhận thức sâu sắc xu thế này, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đảng, Nhà nước ta xác định đây là một trong những động lực chủ yếu để đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong Kỷ nguyên vươn mình.

1. Bối cảnh ra đời của Nghị quyết 57

Nghị quyết 57 ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển có nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Sau 40 năm đổi mới, đất nước đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, tiêu biểu như: Quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, đời sống Nhân dân được cải thiện, vị thế quốc tế không ngừng nâng cao. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều hạn chế như năng suất lao động còn thấp, năng lực khoa học, công nghệ chưa theo kịp các quốc gia phát triển, nguy cơ tụt hậu về công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn còn hiện hữu. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 được xem như một bước đi chiến lược, nhằm tạo ra sự đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Từ đó tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đáp ứng tốt hai mục tiêu chiến lược 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước (2045). Nghị quyết 57 xác định rõ: Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là điều kiện tiên quyết để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Có thể khẳng định rằng, Nghị quyết 57 không chỉ là một chủ trương phát triển khoa học, công nghệ đơn thuần mà còn là đặt nền tảng cho khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, phát triển bền vững vào năm 2045.

2. Nội dung cốt lõi của Nghị quyết 57

Nghị quyết 57 đã đưa ra nhiều quan điểm, mục tiêu và giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cụ thể là: Thứ nhất, Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển đất nước, là động lực chính của tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bền vững. Theo tinh thần của nghị quyết, phát triển khoa học- công nghệ không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học mà phải trở thành sự nghiệp của toàn xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, Doanh nghiệp là trung tâm, mỗi cá nhân (nhà khoa học) là động lực trực tiếp, kết quả là thước đó uy tín của đổi mới sáng tạo; còn các Viện nghiên cứu và trường Đại học là lực lượng nòng cốt về tri thức. Quan điểm này thể hiện sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển của Đảng, Nhà nước ta, từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào tài nguyên và lao động sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, Nghị quyết 57- NQ/TƯ nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, trong đó kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước- doanh nghiệp- viện nghiên cứu- trường đại học- nhà khoa học. Trong thời gian qua, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng kể. Việt Nam hiện đứng trong nhóm quốc gia có chỉ số đổi mới sáng tạo cao trong nhóm nước thu nhập trung bình thấp và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đang phát triển mạnh mẽ. Sự phát triển của các trung tâm đổi mới sáng tạo, các quỹ đầu tư công nghệ, cùng với sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ lớn đã góp phần tạo nên môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển. Thứ ba, Chú trọng đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, coi đây là một trong những trụ cột quan trọng của Nghị quyết 57. Mục tiêu của chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin mà còn là thay đổi phương thức quản lý, sản xuất và kinh doanh dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số ở Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hạ tầng số, cơ sở dữ liệu quốc gia và các nền tảng số đang từng bước được hoàn thiện. Tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến ngày càng tăng, góp phần tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đặc biệt, việc triển khai các nền tảng số và hệ thống dữ liệu quốc gia đã giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm và nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.  

Đột phá về công nghệ trong Kỷ nguyên mới.

Chiều 12/3/2026 Tổng Bí thư Tô Lâm họp Ban chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tổng Bí thư yêu cầu cần triển khai Nghị quyết 57 phải quyết liệt, bài bản hơn, gắn với kết quả cụ thể; quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới. Theo đó, để thực hiện tốt ý kiến chỉ đạo trên, các chủ thể có liên quan cần thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:

3. Một số giải pháp để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 57 trong thời gian tới

Một là. Hoàn thiện thể chế và chính sách về khoa học, công nghệ quốc gia

Việc hoàn thiện thể chế và chính sách về khoa học, công nghệ có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, nhất là trong bối cảnh thế giới bước vào thời đại kinh tế tri thức và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước xác định khoa học, công nghệ là động lực then chốt của phát triển đất nước nhanh, bền vững. Chính phủ và Quốc hội cần thường xuyên có sự phối hợp chặt chẽ để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế và chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, các địa phương cần có các chính sách “công khai, minh bạch” khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước chủ động đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn, tự tin, tự chủ trong quá trình khởi nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, để tạo ra nhiều giá trị cốt lõi về khoa học, công nghệ, kinh tế cho đất nước. Cấp ủy, lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần quan tâm chuyển mạnh hơn nữa từ “triển khai nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả thực chất, đo lường được”; từ cách làm phân tán, dàn trải sang tập trung nguồn lực để giải quyết các bài toán có ý nghĩa chiến lược của quốc gia.

Hai là. Phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao

Nghị quyết 57 là nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao; bởi lẽ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển khi có đội ngũ nhân lực trình độ cao, sáng tạo và có khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Thực tiễn nhiều quốc gia trên thế giới chứng minh, như (Mỹ, Nhật, Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc, Singgapore) họ là những quốc gia có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới, bởi giá trị “gốc rễ” của vấn đề là họ có nền khoa học, công nghệ phát triển nhanh, bền vững, có sứ mệnh dẫn đường cho nền kinh tế quốc dân. Do đó, Nghị quyết 57 đặt ra yêu cầu Nhà nước ta phải đổi mới mạnh mẽ giáo dục và đào tạo, phát triển đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia công nghệ; đồng thời thu hút nhân tài trong và ngoài nước tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Chính phủ cần chỉ đạo, định hướng các bộ, ngành, địa phương chú trọng tập trung đầu tư cho giáo dục và đào tạo, đặc biệt là đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao (như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và công nghệ bán dẫn...). Bên cạnh đó, cần có chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học có khát vọng, niềm tin và hứng thú cống hiến cho đất nước.

Ba là. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển một số lĩnh vực khoa học, công nghệ lõi tiên tiến trên thế giới hiện nay

Việc tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển một số lĩnh vực khoa học – công nghệ lõi là yêu cầu quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia trong thời đại kinh tế tri thức và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Chính phủ Việt Nam cần tập trung chỉ đạo các chủ thể liên quan tập trung phát triển một số lĩnh vực: Trí tuệ nhân tạo (AI- Ứng dụng lái xe tự hành, Y tế thông minh, tài chính số, sản xuất thông minh); Công nghệ bán dẫn và vi mạch (thiết kế vi mạch, Chíp bán dẫn, Na no bán dẫn); Công nghệ sinh học (công nghệ gen, tế bào, vaccine, công nghệ sinh học nông nghiệp); Công nghệ lượng tử (máy tính lượng tử, truyền thông lượng tử, cảm biến lượng tử); công nghệ năng lượng mới và năng lượng sáng tạo (năng lượng mặt trời, năng lượng gió, pin lưu trữ năng lượng, năng lượng hydrogen xanh); công nghệ số và dữ liệu lớn (Bigdata, điện tử đám mây, Internet vạn vật, an ninh mạng)... Nhà nước cần sớm có lộ trình hình thành các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao (Hòa Lạc) và các khu đổi mới sáng tạo sẽ góp phần thúc đẩy nhanh, hiệu quả hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong đời sống xã hội nước ta hiện nay.

Bốn là. Có chính sách đãi ngộ phù hợp đối với cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong thực hiện Nghị quyết 57.

Nội dung Nghị quyết 57 đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực quan trọng để phát triển nhanh và bền vững đất nước. Vì vậy, việc Đảng và Nhà nước có chính sách đãi ngộ phù hợp đối với cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong thực hiện nghị quyết là hết sức cần thiết, xuất phát từ nhiều lý do quan trọng sau: Nhà nước cần có sự ghi nhận và tôn vinh những đóng góp cho sự phát triển khoa học, công nghệ; những cá nhân, tập thể đạt thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của đất nước. Tạo động lực khuyến khích sáng tạo và cống hiến, khoa học, công nghệ là lĩnh vực đòi hỏi sự đầu tư trí tuệ, thời gian và công sức rất lớn. Nếu Nhà nước không có cơ chế khuyến khích, đãi ngộ phù hợp với người tài, thì nhiều nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu sẽ thiếu động lực làm việc, dẫn tới hiện tượng “bị chảy máu nguồn nhân lực”. Đây là điều kiện tiên quyết, rất quan trọng để Nhà nước xây dựng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ có chất lượng cao cho đất nước, nhất là trong điều kiện hội nhập và phát triển như hiện nay.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị khóa XIII là một quyết sách chiến lược, thể hiện tầm nhìn xa của Đảng trong việc định hướng con đường phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Với việc xác định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực chủ yếu của tăng trưởng, Nghị quyết 57 đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Việt Nam. Có thể khẳng định rằng, Nghị quyết 57 chính là “đòn bẩy trọng yếu” để Việt Nam bứt phá trong thế kỷ XXI, tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng nền kinh tế tri thức, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thực hiện khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 57 không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển, khi nguồn lực con người được phát huy tối đa, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để vươn lên mạnh mẽ và hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm thành Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước Việt Nam (2045) - Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Thượng tá, Ths Phan Huy Hùng

Khoa tâm lý, Học viện Chính trị